Janów- Nikiszowiec

Ceglany gigant i prawdziwy turystyczny magnes Katowic

W dzielnicy Janów- Nikiszowiec znajduje się fantastyczne zabytkowe osiedle robotnicze z początku XX wieku, ogromne i całe z cegły, o skali unikalnej w Europie.

Dzielnica leży przy granicy z Mysłowicami, sąsiadując z dużym obszarem leśnym. Dzielnica ma przede wszystkim mieszkaniowy charakter z jednym dużym zakładem przemysłowym jakim jest kopalnia węgla kamiennego.

Najciekawsze w Janowie i Nikiszowcu

Dzielnica Janów-Nikiszowiec to jedno z najbardziej charakterystycznych i atrakcyjnych miejsc w Katowicach, które przyciąga coraz więcej turystów, również z dalekich stron świata. Główną atrakcją jest zabytkowe osiedle robotnicze Nikiszowiec, wybudowane na początku XX wieku dla pracowników kopalni Giesche. cały ten zespół architektoniczny zachwyca swoim unikalnym układem urbanistycznym i czerwono-ceglaną zabudową. Osiedle, wpisane na listę pomników historii, oferuje wyjątkową atmosferę dawnego przemysłowego Śląska.

Spacerując uliczkami Nikiszowca, warto zwrócić uwagę na centralny plac Wyzwolenia, swoisty rynek Nikiszowca, otoczony kawiarniami, galeriami i sklepami z rękodziełem. Najwyższym budynkiem przy placu jest kościół św. Anny, imponująca ceglana świątynia wybudowana w latach 1914–1927, która łączy elementy stylu neobarokowego i klasycystycznego. Wnętrze kościoła zdobią piękne witraże i zabytkowe wyposażenie, a jego masywna bryła stanowi dominujący element krajobrazu całego osiedla.

Zawodzie
Dąbrówka Mała
Szopienice-Burowiec
Janów-Nikiszowiec
Giszowiec

W położonym przy placu Wyzwolenia budynku dawnej pralni i magla w 2011 roku Muzeum Historii Katowic otworzyło swoją filię - Dział Etnologii Miasta, który poświęcony jest m. in. historii Nikiszowca, ukazując codzienne życie dawnych mieszkańców osiedla. Na uwagę zasługują trzy wystawy stałe - „Woda i mydło najlepsze bielidło. W pralni i maglu na Nikiszowcu” prezentującą zabytkowe wyposażenie dawnej pralni i magla, „Wokół mistrzów Grupy Janowskiej” na temat dzieł twórców nieprofesjonalnych, którzy angażowali się w tzw. Grupie Janowskiej, a także „U nos doma na Nikiszu” przedstawiającą wnętrze typowego śląskiego mieszkania robotniczego z oryginalnym wyposażeniem.

Dla miłośników sztuki i kultury niezwykle interesujące będzie też odwiedzenie Galerii Szyb Wilson, znajdującej się w pobliżu Nikiszowca, w Janowie. To miejsce, które w przeszłości było częścią kopalni, a dziś jest jednym z ciekawszych centrów sztuki współczesnej w regionie. W galerii organizowane są wystawy, koncerty i wydarzenia kulturalne, które przyciągają twórców i widzów z całego świata.

Symbol Janowa i Nikiszowca

Jednym z najbardziej charakterystycznych i powszechnie dostrzeganych elementów zabytkowego Nikiszowca są malowane na czerwono ościeża okien. Ten oryginalny detal wyróżnia osiedle na tle innych zabudowań industrialnych Górnego Śląska i podkreśla jego wyjątkowy charakter. Malowanie okien na intensywny kolor - czerwony lub zielony - jest w robotniczych budynkach mieszkalnych na Górnym Śląsku powszechne. Wynika to z tradycji, ponieważ kiedyś mieszkańcom robotniczych osiedli zakłady pracy udostępniały wykorzystywana u nich w dużej ilości farbę - kopalnie czerwoną, a huty zieloną. Stąd wybudowany dla pracowników pobliskiej kopalni Nikiszowiec jest pomalowany na czerwono.

Nikiszowiec wyróżnia się spośród innych starych osiedli domów robotniczych ("familoków") nie tylko rozmiarem całego założenia urbanistycznego, ale tez tym, że same okna mieszkań są białe, a czerwone są ościeżą okien, czyli prostopadłe do okien części ścian. Sprawia to, że spacerując po uliczkach Nikiszowca ten czerwony kolor jest naprawdę mocno widoczny. Tę nikiszowską specyfikę celowo zastosowano w centrum Katowic w nowoczesnym gmachu Narodowej Orkiestry Polskiego Radia, którego cała elewacja składa się z ceglanych ścian z ogromnymi czerwonymi "ościeżami" biegnącymi przez pełną kilkupiętrową wysokość budynku.

Historia katowickiej dzielnicy Janów - Nikiszowiec

Historia Nikiszowca jest ściśle związana z rozwojem przemysłu na Górnym Śląsku. Osiedle powstało na początku XX wieku jako osiedle robotnicze dla pracowników kopalni „Giesche” (późniejszej „Wieczorek”). Zaprojektowany przez architektów Georga i Emila Zillmannów, Nikiszowiec został zbudowany w latach 1908–1918 i stanowi unikalny przykład architektury industrialnej z tamtego okresu. Charakterystyczne czerwono-ceglane budynki, tworzące zamknięte kwartały, zostały zaprojektowane z myślą o wygodzie mieszkańców. Osiedle było samowystarczalne, z własnymi sklepami, szkołami, kościołem i placem targowym.

Głównym celem projektu było stworzenie osiedla, które poprawiłoby warunki życia górników i ich rodzin w porównaniu z ówczesnymi standardami. Wszystkie budynki w Nikiszowcu były wyposażone w wodociągi i kanalizację, co było wówczas rzadkością. Centralnym punktem osiedla stał się plac Wyzwolenia, przy którym ulokowano wielki, ale wpasowany stylistycznie do całego osiedla kościół św. Anny. Nikiszowiec zyskał szybko renomę jako modelowe osiedle robotnicze, a jego układ urbanistyczny i architektura zyskały uznanie w całej Europie.

W miarę upływu lat od budowy osiedle popadało w zaniedbanie. Nie pomogły mu postępujące zmiany gospodarcze i spadek znaczenia przemysłu ciężkiego w latach 90-tych XX wieku. Na przełomie wieków rozpoczęły się działania rewitalizacyjne, które miały na celu przywrócenie osiedlu dawnego blasku, a także stworzenia odpowiedniej infrastruktury turystycznej. Dzięki staraniom lokalnych władz i społeczności Nikiszowiec odzyskał swoją świetność, a w 2011 roku został wpisany na listę pomników historii. Dziś jest jednym z najcenniejszych zabytków Górnego Śląska, przyciągającym turystów z całego świata.